Mắt lác (hay còn gọi là mắt lé) không chỉ là một vấn đề về thẩm mỹ mà còn là dấu hiệu cảnh báo những bất ổn về thị giác và hệ thần kinh. Việc nhận diện sớm nguyên nhân mắt lác đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi thị lực, đặc biệt là ở trẻ em. Vậy tại sao mắt lại bị lác? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Mắt lác là gì?
Mắt lác là tình trạng hai mắt không nhìn thẳng hàng, mỗi mắt nhìn về một hướng khác nhau. Trong khi một mắt nhìn thẳng, mắt còn lại có thể lệch vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới. Tình trạng này xảy ra do sự mất cân bằng giữa các cơ vận nhãn hoặc do sự rối loạn trong việc truyền tín hiệu từ não đến mắt.
2. Các nguyên nhân mắt lác phổ biến nhất
Có rất nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng này, từ bẩm sinh cho đến các tác động ngoại cảnh trong quá trình trưởng thành.
2.1. Do yếu tố di truyền
Nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em bị lác, trẻ sinh ra có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường. Yếu tố di truyền quyết định cấu trúc cơ mắt và sự phát triển của hệ thống thần kinh thị giác ngay từ trong bụng mẹ.
2.2. Do tật khúc xạ (Cận thị, Viễn thị, Loạn thị)
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây ra mắt lác ở trẻ em:
Viễn thị nặng: Khi bị viễn thị, mắt phải điều tiết quá mức để nhìn rõ, dẫn đến hiện tượng “lác điều tiết” (mắt bị kéo lệch vào trong).
Bất đồng khúc xạ: Sự chênh lệch độ cận/viễn giữa hai mắt quá lớn khiến não bộ ưu tiên hình ảnh từ mắt khỏe hơn, bỏ rơi mắt yếu, dẫn đến mắt yếu dần bị lệch đi.
2.3. Do tổn thương thần kinh và não bộ
Mắt được điều khiển bởi các dây thần kinh sọ não. Bất kỳ tổn thương nào đến hệ thần kinh đều có thể gây lác:
Chấn thương sọ não: Va đập mạnh ảnh hưởng đến vùng não điều khiển cơ mắt.
Bệnh lý nền: Tiểu đường, cao huyết áp hoặc đột quỵ có thể làm tổn thương các mạch máu nuôi dưỡng dây thần kinh thị giác.
U não hoặc các bệnh về hệ thần kinh trung ương: Gây áp lực lên các dây thần kinh vận nhãn.
2.4. Do các bệnh lý tại mắt
Một số bệnh lý làm giảm thị lực trầm trọng ở một mắt sẽ dẫn đến lác thứ phát:
Đục thủy tinh thể bẩm sinh.
Sẹo giác mạc hoặc tổn thương võng mạc.
Sụp mi nặng che khuất tầm nhìn.
2.5. Yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt
Trong thời đại công nghệ, việc lạm dụng thiết bị điện tử (điện thoại, máy tính bàn) trong thời gian dài với khoảng cách quá gần cũng được xem là yếu tố nguy cơ gây ra tình trạng lác giả hoặc lác nhẹ do cơ mắt bị mệt mỏi quá độ.
3. Phân loại các dạng mắt lác thường gặp
Dựa trên hướng lệch của con ngươi, y học chia mắt lác thành các loại chính:
| Loại mắt lác | Đặc điểm nhận dạng |
| Lác trong (Esotropia) | Mắt lệch về phía mũi (thường gặp ở trẻ em). |
| Lác ngoài (Exotropia) | Mắt lệch về phía tai (thường xuất hiện khi mệt mỏi hoặc nhìn xa). |
| Lác đứng (Hypertropia/Hypotropia) | Một mắt nhìn cao hơn hoặc thấp hơn mắt còn lại. |
4. Dấu hiệu nhận biết bạn đang bị mắt lác
Đôi khi mắt lác không biểu hiện rõ ràng (lác ẩn). Bạn nên đi khám ngay nếu thấy các triệu chứng sau:
Mỏi mắt thường xuyên: Cảm giác đau nhức khi phải tập trung nhìn lâu.
Song thị (Nhìn một hóa hai): Thấy hai hình ảnh của cùng một vật thể.
Nghiêng đầu khi nhìn: Đây là cơ chế tự nhiên để não cố gắng hợp nhất hình ảnh từ hai mắt.
Hậu đậu, vụng về: Khả năng ước lượng khoảng cách và chiều sâu kém (dễ vấp ngã, đổ vỡ đồ đạc).
5. Mắt lác có nguy hiểm không?
Nếu không được xác định đúng nguyên nhân mắt lác và điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với:
Nhược thị: Não bộ xóa bỏ tín hiệu từ mắt lác, khiến mắt đó bị mất thị lực vĩnh viễn và không thể phục hồi bằng kính.
Mất thị giác hai mắt: Không thể cảm nhận được không gian 3 chiều và chiều sâu.
Ảnh hưởng tâm lý: Sự tự ti trong giao tiếp, đặc biệt là ở lứa tuổi học đường.
6. Cách chẩn đoán và điều trị mắt lác hiệu quả
Hiện nay, với sự phát triển của y học, mắt lác hoàn toàn có thể cải thiện hoặc chữa khỏi.
Chẩn đoán
Bác sĩ nhãn khoa sẽ thực hiện các bài kiểm tra chuyên sâu như:
Thử thị lực bằng bảng chữ cái/hình ảnh.
Khám khúc xạ (đo độ cận/viễn).
Kiểm tra độ lác và khả năng vận động của các cơ nhãn cầu.
Phương pháp điều trị
Đeo kính: Giải quyết triệt để các trường hợp lác do tật khúc xạ.
Tập nhược thị (Bịt mắt): Che mắt khỏe để bắt buộc mắt lác phải làm việc.
Phẫu thuật: Điều chỉnh lại lực kéo của các cơ vận nhãn để đưa mắt về vị trí thẳng hàng. Đây là phương pháp phổ biến cho các ca lác nặng hoặc lác bẩm sinh.
Tiêm Botulinum Toxin: Áp dụng cho một số trường hợp lác do co thắt cơ.
7. Kết luận
Tìm ra nguyên nhân mắt lác là chìa khóa vàng để lấy lại đôi mắt sáng khỏe và sự tự tin. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu nghi ngờ, đừng chủ quan chờ đợi bệnh tự khỏi. Hãy đến các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín để được thăm khám sớm nhất
Thông tin tham khảo: * Độ tuổi vàng để điều trị mắt lác ở trẻ em là trước 7 tuổi.
Người lớn bị lác do chấn thương cần được kiểm tra thần kinh song song với nhãn khoa.
Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn chính xác nhất.
Các bài viết khác
Tinh dầu tràm trà trong điều trị viêm bờ mi
Phẫu thuật lác trẻ em – Giải pháp giúp trẻ lấy lại đôi mắt sáng trong và tương lai tươi sáng
