1. Đại cương về nhược thị

Nhược thị là tình trạng khi thị lực ở một hay cả hai mắt không phát triển bình thường trong thời kì thơ ấu. Bệnh lý này dân gian có thể gọi là mắt lười. Nhược thị thường gặp ở trẻ nhỏ và thiếu nhi. Nhược thị xảy ra khi thị lực sau khi chỉnh kính tốt nhất giữa 2 mắt lệch từ 2/10 trở lên.

Mức độ nhược thị được chia ra tuỳ theo mức độ thị lực ở mắt bị nhược thị. Nhược thị sâu khi thị lực mắt bị nhược thị từ 1/10 trở xuống, nhược thị trung bình khi mắt bị nhược thị từ 2-5/10, và nhược thị nhẹ khi thị lực mắt nhược thị đạt 6-7/10.

Thị lực của trẻ thường phát triển hoàn thiện trong vài năm đầu đời do vậy việc chẩn đoán và phát hiện sớm nhất có thể là rất quan trọng. Nếu không trẻ bị nhược thị sẽ không thể có được thị lực hoàn chỉnh.

2. Nguyên nhân gây nhược thị

2.1. Lác: Lác là tình trạng xảy ra khi hai mắt nhìn ra 2 hướng khác nhau ví dụ như một mắt nhìn thẳng trong khi mắt còn lại có thể nhìn lên trên, xuống dưới, vào trong hay ra ngoài. Để tránh nhìn đôi (song thị) não trẻ thường triệt tiêu hình ảnh ở mắt không  nhìn thẳng trục. Điều này làm cho mắt trẻ không thể phát triển thị lực bình thường

2.2. Tật khúc xạ: Trẻ có thể bị tật khúc xạ (cận thị, viễn thị, loạn thị) nặng ở một mắt gây lệch khúc xạ giữa hai mắt. Điều này sẽ làm cho mắt bị tật khúc xạ nặng không hoạt động hay hoạt động kém và làm cho thị lực không phát triển bình thường.

2.3. Đục các môi trường trong suốt ở mắt: tình trạng đục thể thuỷ tinh bẩm sinh, đục hay sẹo giác mạc bẩm sinh hay mắc phải có thể làm cản trở việc phát triển thị giác bình thường ở mắt bị của trẻ dẫn đến nhược thị.

2.4. Sụp mi: sụp mi nặng qua diện đồng tử, che lấp trường nhìn của mắt bị cũng sẽ làm cản trở sự phát triển thị lực của trẻ gây nhược thị

3. Chẩn đoán nhược thị

Để chẩn đoán nhược thị, các bác sĩ nhãn khoa sẽ phải kiểm tra thị lực của trẻ để đánh giá xem có sự khác biệt giữa hai mắt không.

Để kiểm tra thị lực của trẻ sơ sinh hay trẻ chưa nói được, các bác sĩ có thể che từng mắt và quan sát xem mức độ nhìn theo đồ vật của từng mắt. Các bác sĩ cũng sẽ quan sát xem phản ứng của trẻ khi bị bịt mắt. Khi trẻ có mắt bị nhược thị và mắt tốt bị che thì trẻ thường nhìn lên trên hay xuống dưới, giật miếng che mắt hoặc khóc.

Đối với các trẻ lớn hơn tuỳ theo lứa tuổi các bác sĩ sẽ sử dụng các bảng thị lực phù hợp để đo thị lực cho trẻ và chỉnh kính nếu cần để đánh gía chính xác thị lực của trẻ.

Ngoài ra các bác sĩ cũng sẽ phải khám toàn diện mắt để lại trừ các bệnh lý khác tại mắt gây tổn hại thị lực ở trẻ.

Việc khám sàng lọc bệnh nhược thị cần phải được tiến hành khi trẻ từ 3-5 tuổi để giảm thiểu các tổn hại thị giác cho trẻ.

4. Điều trị nhược thị

ĐIều trị nguyên nhân gây nhược thị: Chỉnh lác cho trẻ nếu có; điều chỉnh các tật khúc xạ cho trẻ bằng kính, loại trừ các nguyên nhân gây che trục thị giác của trẻ như sụp mi, đục thể thuỷ tinh

Điều trị mắt nhược thị: mục đích ép mắt nhược thị phải được ưu tiên sử dụng nhiều hơn mắt tốt bằng cách bịt mắt tốt hay sử dụng các thuốc làm liệt điều tiết mắt tốt hay các loại kính gai phạt làm mờ mắt tốt.

Bịt mắt tốt là phương pháp hay được sử dụng nhất với ưu điểm đơn giản dễ sử dụng và theo dõi cũng như ít tác dụng phụ. Việc bịt mắt được tiến hành kéo dài từ 4-6h/ ngày và kéo dài cho đến khi thị lực mắt nhược thị phục hồi và tiếp tục được duy trì với thời lượng bịt giảm đi để phòng tránh nhược thị tái phát. Do vậy bố mẹ nên tuân thủ tái khám đúng hẹn với các bác sĩ để theo dõi giám sát chính xác được quá trình điều trị nhược thị của trẻ.

5. Lời khuyên giúp trẻ tuân thủ điều trị bịt mắt

Đối với trẻ bé: Đánh lạc sự chú ý của trẻ vào miếng bịt mắt và để trẻ làm một số việc hay chơi các đồ chơi yêu thích để hướng sự tập trung của trẻ. Bố mẹ cũng có thể thưởng cho trẻ nếu trẻ chịu đeo miếng bịt mắt. Thường thì mất một khoảng thời gian để trẻ quen với miếng bịt và dần dần trẻ sẽ quen với nó. Nếu trẻ vẫn muốn gỡ bỏ miếng bịt bố mẹ có thể cho trẻ đi găng tay hay tât để trẻ không gỡ bỏ được miêng bịt

Đối với trẻ lứa tuổi mẫu giáo và phổ thông: bố mẹ cần giải thích cho trẻ về tầm quan trọng của việc đeo miếng bịt cũng như hậu quả của bệnh nhược thị nếu không được điều trị. Bố mẹ cũng nên động viên các bé rằng có rất nhiều bạn cũng phải đeo miếng bịt mắt để điều trị nhược thị này. Bố mẹ cũng có thể cho các bé tự lựa chọn miếng bịt về mầu sắc, kiều dáng hay tự trang trí cho miếng bịt của mình. Bố mẹ cũng nên chủ động trao đổi với các giáo viên của trẻ để nhờ cac giáo viên giám sát việc đeo miếng bịt mắt cũng nhủ để giáo viên hiểu được tầm quan trọng của việc tuân thủ đeo miếng bịt mắt của trẻ để điều trị thành công bệnh nhược thị. các phụ huynh cũng nên chú ý trong thời gian đầu mới bịt trẻ có thể khó nhìn do đó cần chú ý khi trẻ leo trèo hay khi trẻ hiếu động.