Đau mắt đỏ là bệnh lý về mắt thường gặp, đặc biệt dễ gia tăng vào những thời điểm giao mùa hoặc khi xuất hiện các đợt lây nhiễm trong cộng đồng. Bệnh có thể lan nhanh từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp, dịch tiết mắt hoặc các vật dụng, bề mặt có chứa mầm bệnh.

Tuy nhiên, không phải cứ mắt đỏ là có thể tự mua thuốc trị đau mắt đỏ về nhỏ. Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, trong đó viêm kết mạc do virus và vi khuẩn có cách xử trí khác nhau.

Vậy tại sao đau mắt đỏ thường bùng phát theo mùa? Dấu hiệu nào cần lưu ý? Thuốc trị đau mắt đỏ nào được sử dụng và khi nào cần đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt?

Đau mắt đỏ là gì?

Đau mắt đỏ là tên gọi phổ biến của viêm kết mạc, tình trạng lớp màng mỏng bao phủ lòng trắng của mắt và mặt trong mí mắt bị viêm.

Bệnh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc các tác nhân kích thích. Trong đó, viêm kết mạc do virus và vi khuẩn có khả năng lây lan từ người sang người, còn viêm kết mạc dị ứng không lây nhiễm.

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Lòng trắng mắt đỏ hoặc hồng.
• Mí mắt sưng.
• Chảy nước mắt.
• Cộm, xốn, cảm giác như có dị vật trong mắt.
• Ngứa, rát hoặc kích ứng mắt.
• Xuất hiện dịch tiết khiến mi mắt có thể dính lại, đặc biệt vào buổi sáng.

Vì sao đau mắt đỏ thường bùng phát theo mùa?

Không phải ngẫu nhiên mà vào một số thời điểm trong năm, số người mắc đau mắt đỏ có thể tăng nhanh.

1. Virus dễ tạo thành các đợt lây nhiễm trong cộng đồng

Một trong những nguyên nhân phổ biến của đau mắt đỏ là virus, đặc biệt là adenovirus. Viêm kết mạc do virus có khả năng lây lan mạnh và trong một số trường hợp có thể tạo thành các đợt bùng phát trong cộng đồng.

Đường lây truyền khá đơn giản: người bệnh chạm tay vào mắt, dịch tiết chứa virus dính lên tay hoặc đồ vật; người khác tiếp xúc với bề mặt đó rồi đưa tay lên mắt.

Chính vì vậy, một trường hợp mắc bệnh trong gia đình, trường học, văn phòng hoặc môi trường tập thể có thể trở thành nguồn lây cho nhiều người khác nếu không kiểm soát tốt vệ sinh cá nhân.

2. Giao mùa làm thay đổi môi trường và thói quen sinh hoạt

Thời tiết thay đổi, độ ẩm, nhiệt độ và chất lượng không khí có thể ảnh hưởng đến tình trạng kích ứng cũng như sức khỏe bề mặt nhãn cầu.

Bên cạnh đó, khi sinh hoạt trong môi trường đông người, việc tiếp xúc gần và sử dụng chung các vật dụng cá nhân có thể tạo điều kiện cho tác nhân gây bệnh phát tán.

3. Thói quen dụi mắt vô tình đưa mầm bệnh vào mắt

Bàn tay là một trong những “cầu nối” quan trọng khiến đau mắt đỏ lây lan.

Một người có thể chạm vào tay nắm cửa, điện thoại, bàn làm việc hoặc vật dụng có chứa dịch tiết của người bệnh, sau đó dụi mắt mà không rửa tay.

CDC khuyến cáo người dân rửa tay thường xuyên, tránh chạm hoặc dụi mắt và không dùng chung khăn, gối, mỹ phẩm mắt hay các vật dụng cá nhân với người mắc đau mắt đỏ.

Đau mắt đỏ có lây không?

Có. Đau mắt đỏ do virus hoặc vi khuẩn có khả năng lây lan khá dễ dàng.

Bệnh có thể truyền qua:

• Tiếp xúc gần với người bệnh.
• Dịch tiết từ mắt.
• Giọt bắn khi người bệnh ho hoặc hắt hơi.
• Chạm vào bề mặt có mầm bệnh rồi đưa tay lên mắt.
• Dùng chung khăn mặt, khăn tắm hoặc một số vật dụng cá nhân.

Đây cũng là lý do đau mắt đỏ thường trở thành vấn đề đáng lưu ý tại trường học, gia đình, văn phòng và những nơi tập trung đông người.

Dấu hiệu đau mắt đỏ thường gặp

Tùy nguyên nhân, biểu hiện của đau mắt đỏ có thể khác nhau.

Đau mắt đỏ do virus

Viêm kết mạc do virus thường gây đỏ mắt, chảy nước mắt, kích ứng và tiết dịch dạng nước. Bệnh có thể bắt đầu ở một mắt rồi lan sang mắt còn lại trong vài ngày. Một số trường hợp có thể xuất hiện đồng thời với cảm cúm hoặc nhiễm trùng đường hô hấp.

Phần lớn trường hợp viêm kết mạc do virus có thể tự khỏi trong khoảng 7–14 ngày, mặc dù một số trường hợp có thể kéo dài từ 2–3 tuần hoặc lâu hơn.

Đau mắt đỏ do vi khuẩn

Viêm kết mạc do vi khuẩn thường có dịch tiết đặc hơn, có thể màu trắng, vàng hoặc xanh và khiến hai mi mắt dính vào nhau.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào màu sắc hoặc lượng dịch tiết không nên tự kết luận nguyên nhân. Các triệu chứng của nhiều dạng viêm kết mạc có thể tương đồng và việc xác định nguyên nhân đôi khi cần bác sĩ thăm khám trực tiếp.

Đau mắt đỏ do dị ứng

Nếu mắt đỏ kèm ngứa nhiều, chảy nước mắt và thường xuất hiện ở cả hai mắt, nguyên nhân có thể liên quan đến dị ứng.

Khác với đau mắt đỏ do virus hoặc vi khuẩn, viêm kết mạc dị ứng không lây từ người sang người.

Thuốc trị đau mắt đỏ: Có phải cứ mắt đỏ là dùng kháng sinh?

Không. Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất khi điều trị đau mắt đỏ.

Viêm kết mạc có nhiều nguyên nhân. Nếu đau mắt đỏ do virus, kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus và không giúp bệnh khỏi nhanh hơn. Phần lớn trường hợp viêm kết mạc do virus nhẹ sẽ tự cải thiện mà không cần thuốc kháng sinh.

Vì vậy, thay vì tìm kiếm một loại “thuốc trị đau mắt đỏ” dùng chung cho tất cả trường hợp, người bệnh cần xác định nguyên nhân trước khi sử dụng thuốc.

Điều trị đau mắt đỏ do virus

Với trường hợp virus thông thường, điều trị chủ yếu tập trung vào việc giảm triệu chứng và chăm sóc mắt.

Bác sĩ có thể hướng dẫn:

• Chườm lạnh để giảm khó chịu.
• Sử dụng nước mắt nhân tạo phù hợp để hỗ trợ giảm khô, kích ứng.
• Giữ vệ sinh mắt.
• Tạm ngưng đeo kính áp tròng cho đến khi mắt hồi phục.

Một số trường hợp đặc biệt do virus herpes simplex hoặc varicella-zoster có thể cần thuốc kháng virus theo chỉ định của bác sĩ.

Điều trị đau mắt đỏ do vi khuẩn

Một số trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng sinh nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ kháng sinh tùy tình trạng cụ thể.

Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên nguyên nhân, mức độ bệnh và các yếu tố nguy cơ của người bệnh.

Không nên tự ý mua thuốc kháng sinh nhỏ mắt chỉ vì thấy mắt đỏ hoặc có ghèn.

Vì sao không nên tự mua thuốc trị đau mắt đỏ?

Mắt đỏ không phải lúc nào cũng là viêm kết mạc thông thường.

Các triệu chứng như đỏ mắt, đau, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau. Đặc biệt, đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc đỏ mắt dữ dội là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá.

Tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt, đặc biệt thuốc có thành phần kê đơn, có thể khiến người bệnh điều trị sai nguyên nhân và làm chậm quá trình chẩn đoán.

Với bệnh lý về mắt, “thấy đỏ → mua thuốc” là một phép tính khá nguy hiểm: đỏ mắt chỉ là triệu chứng, không phải chẩn đoán.

Đau mắt đỏ bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân.

Đối với viêm kết mạc do virus, phần lớn trường hợp có thể tự khỏi trong khoảng 7–14 ngày, nhưng một số trường hợp có thể kéo dài 2–3 tuần hoặc hơn.

Viêm kết mạc do vi khuẩn có thể cải thiện trong vài ngày nhưng cũng có thể kéo dài hơn tùy tác nhân và tình trạng bệnh.

Nếu triệu chứng không cải thiện, ngày càng nặng hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.

Khi nào đau mắt đỏ cần đi khám ngay?

Không nên chủ quan nếu đau mắt đỏ đi kèm:

• Đau mắt rõ hoặc đau tăng dần.
• Sợ ánh sáng.
• Nhìn mờ không cải thiện sau khi lau sạch dịch tiết.
• Mắt đỏ dữ dội.
• Triệu chứng ngày càng nặng hoặc không có dấu hiệu cải thiện.
• Người bệnh đang sử dụng kính áp tròng.
• Trẻ sơ sinh xuất hiện triệu chứng đỏ mắt hoặc tiết dịch.

Đặc biệt, người đeo kính áp tròng bị viêm kết mạc do vi khuẩn có nguy cơ viêm giác mạc cao hơn và cần được bác sĩ chuyên khoa mắt đánh giá sớm.

Làm gì để phòng đau mắt đỏ trong mùa bùng phát?

Phòng bệnh quan trọng không kém điều trị, đặc biệt khi đau mắt đỏ đang xuất hiện nhiều trong cộng đồng.

1. Rửa tay thường xuyên

Rửa tay bằng xà phòng và nước, đặc biệt trước và sau khi vệ sinh mắt hoặc nhỏ thuốc.

2. Hạn chế dụi mắt

Dụi mắt vừa làm tăng nguy cơ đưa vi khuẩn, virus vào mắt, vừa có thể khiến tình trạng kích ứng trở nên nghiêm trọng hơn.

3. Không dùng chung đồ cá nhân

Không dùng chung:

• Khăn mặt.
• Khăn tắm.
• Gối, vỏ gối.
• Mỹ phẩm mắt.
• Cọ trang điểm.
• Thuốc nhỏ mắt hoặc các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với mắt.

Đây là những biện pháp được CDC khuyến cáo để hạn chế lây lan đau mắt đỏ.

4. Tạm ngưng kính áp tròng khi đang có triệu chứng

Người bị đau mắt đỏ nên ngừng đeo kính áp tròng cho đến khi bác sĩ xác nhận có thể sử dụng trở lại.

5. Không tự ý nhỏ thuốc của người khác

Một loại thuốc phù hợp với người này chưa chắc phù hợp với người khác.

Đặc biệt, không nên dùng chung thuốc nhỏ mắt, kể cả khi người sử dụng trước đó có triệu chứng tương tự.

Đau mắt đỏ: Đừng chỉ tìm thuốc, hãy tìm đúng nguyên nhân

Đau mắt đỏ có thể là một bệnh lý nhẹ và tự giới hạn, nhưng cũng có thể là biểu hiện của những vấn đề cần được thăm khám chuyên khoa.

Trong mùa bệnh dễ bùng phát, điều quan trọng không phải là tìm một loại thuốc trị đau mắt đỏ để sử dụng ngay khi mắt có dấu hiệu bất thường, mà là:

Nhận biết sớm → xác định nguyên nhân → điều trị đúng → kiểm soát lây nhiễm.

Nếu xuất hiện đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ, đỏ mắt dữ dội hoặc triệu chứng kéo dài không cải thiện, người bệnh nên chủ động thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt để được đánh giá chính xác.

Tại Bệnh viện Mắt Ánh Dương, bệnh nhân thăm khám đau mắt đỏ được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm trực tiếp kiểm tra bằng hệ thống kính sinh hiển vi hiện đại. Qua đó, bác sĩ xác định chính xác tác nhân gây bệnh (virus, vi khuẩn hay dị ứng) để đưa ra phác đồ điều trị an toàn, ngăn ngừa biến chứng giác mạc và giúp đôi mắt phục hồi nhanh chóng.

Câu hỏi thường gặp về đau mắt đỏ

1. Đau mắt đỏ có tự khỏi không?
Có. Nhiều trường hợp viêm kết mạc do virus có thể tự khỏi trong 7–14 ngày. Tuy nhiên, thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng cụ thể.

2. Đau mắt đỏ có cần dùng thuốc kháng sinh không?
Không phải trường hợp nào cũng cần. Kháng sinh không có tác dụng với viêm kết mạc do virus. Việc sử dụng kháng sinh nên theo đánh giá và chỉ định của bác sĩ khi nghi ngờ hoặc xác định nguyên nhân do vi khuẩn.

3. Đau mắt đỏ có lây không?
Đau mắt đỏ do virus và vi khuẩn có thể lây lan dễ dàng. Viêm kết mạc dị ứng thì không lây.

4. Bị đau mắt đỏ có nên dụi mắt không?
Không. Dụi mắt có thể làm tăng kích ứng và tạo điều kiện đưa tác nhân gây bệnh từ tay vào mắt.

5. Khi nào cần đi khám đau mắt đỏ?
Nếu mắt đau, sợ ánh sáng, nhìn mờ, đỏ mắt dữ dội, triệu chứng nặng lên hoặc không cải thiện, người bệnh nên được khám chuyên khoa mắt.